Η λίπανση του κήπου σας

Τα λαχανικά, όπως και όλα τα άλλα φυτά, χρειάζονται διάφορα θρεπτικά στοιχεία για την ανάπτυξη και την παραγωγικότητά τους. Τέτοια φυτικά θρεπτικά στοιχεία είναι ο άνθρακας, το υδρογόνο και το οξυγόνο, που εξασφαλίζονται από την ατμόσφαιρα και το νερό, και το άζωτο, ο φωσφόρος, το κάλιο, το ασβέστιο, το μαγνήσιο και το θείο, που εξασφαλίζονται από τα ανόργανα συστατικά του χώματος. Όλα αυτά τα στοιχεία χρησιμοποιούνται από τα φυτά σε σχετικά μεγάλες ποσότητες και ονομάζονται μακροθρεπτικά στοιχεία. Τα μικροθρεπτικά στοιχεία ή ιχνοστοιχεία χρησιμοποιούνται σε μικρές ποσότητες και περιλαμβάνουν το βόριο, το χλώριο, τον χαλκό, τον σίδηρο, το μαγγάνιο, το μολυβδαίνιο και τον ψευδάργυρο.

Τα 16 αυτά φυτικά θρεπτικά στοιχεία, είτε χρησιμοποιούνται σε μεγάλες είτε σε μικρές ποσότητες, είναι απολύτως απαραίτητα για την ευρωστία και την παραγωγικότητα των φυτών. Μια έλλειψη σε οποιοδήποτε από αυτά τα στοιχεία μπορεί να περιορίσει την ανάπτυξη του φυτού και τελικά την καρποφορία του. Γενικά, αν και τα περισσότερα χώματα στην Ελλάδα περιέχουν τα αναγκαία ιχνοστοιχεία, ίσως να χρειάζονται μακροθρεπτικά στοιχεία, κυρίως άζωτο, φωσφόρο και κάλιο. Γι’ αυτό, δουλειά του καλού κηπουρού είναι να διασφαλίσει την παρουσία όλων των απαραίτητων θρεπτικών στοιχείων στις σωστές ποσότητες και με τη σωστή χημική μορφή ώστε να διατηρείται ή να αυξάνεται η γονιμότητα του χώματος. Αυτό γίνεται με την εξασφάλιση οργανικής ύλης στο χώμα και με την προσεκτική χρήση λιπασμάτων.

 

Το pH (πε-χά) και η γονιμότητα του χώματος

Το pH (πε-χά) είναι η οξύτητα ή αλκαλικότητα του χώματος και επηρεάζει τη γονιμότητα. Τα περισσότερα λαχανικά προτιμούν ένα ελαφρώς όξινο pH (6.0 με 6.8). Ορισμένα θρεπτικά στοιχεία μπορεί να είναι χημικώς δεσμευμένα στα σωματίδια του χώματος και γι’ αυτό μη διαθέσιμα στα φυτά εάν το pH βρίσκεται έξω από τα παραπάνω όρια. Το pH του χώματος μπορεί να αυξηθεί με την εφαρμογή γεωργικού ασβέστη σε σκόνη, ο οποίος περιέχει ασβέστιο και λίγο μαγνήσιο. Η μείωση του pH του χώματος επιτυγχάνεται με την προσθήκη θείου, είτε σε καθαρή μορφή είτε ως συστατικό κάποιου λιπάσματος.

Τί χρειάζεται το χώμα του κήπου σας;

Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ακόμα και τα γόνιμα χώματα δεν χρειάζονται περιοδική εφαρμογή λιπασμάτων. Τα φυτικά θρεπτικά συστατικά χάνονται κάποια στιγμή από το χώμα είτε επειδή χρησιμοποιούνται από τα φυτά είτε επειδή ξεπλένονται από το νερό. Τα χώματα με μικρή γονιμότητα χρειάζονται όχι μόνο λιπάνσεις συντήρησης για την αντικατάσταση των θρεπτικών στοιχείων που χάνονται, αλλά και λιπάνσεις που βελτιώνουν τη συνολική γονιμότητα του χώματος.

Είναι αδύνατο να προσδιορίσει κανείς το επίπεδο γονιμότητας και το pH του χώματος ενός κήπου απλώς κοιτάζοντάς τον. Ο καλύτερος τρόπος να προσδιορίσετε πόσο ασβέστη και λίπασμα χρειάζεται ο κήπος σας είναι να κάνετε ανάλυση του χώματος. Η ανάλυση αυτή θα σας βοηθήσει επίσης να αποφύγετε την υπερ-λίπανση, να γλιτώσετε χρήματα και να προστατέψετε το περιβάλλον. Ρωτήστε ένα γεωπόνο ή το φυτώριο ή το κατάστημα που αγοράζετε τα γεωργικά σας εφόδια για το εργαστήριο που μπορεί να κάνει μια τέτοια ανάλυση.

Το λίπασμα και τα τρία βασικά συστατικά του

Το πρώτο που πρέπει να ξέρετε για τα λιπάσματα είναι τι σημαίνουν οι τρεις αριθμοί που αναγράφονται στη συσκευασία τους – π.χ. 10–20-10. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν το ποσοστό αζώτου, φωσφόρου και καλίου που περιέχει το μείγμα. Πολλά λιπάσματα περιέχουν και τα τρία αυτά στοιχεία, άλλα δύο ή ένα μόνο (π.χ. 10–0-0), ενώ ορισμένα άλλα περιέχουν επιπλέον στοιχεία – λόγου χάρη, μαγγάνιο, βόριο και άλλα.

Αν δεν μπορείτε να βρείτε ή να αγοράσετε τη συγκεκριμένη αναλογία λιπάσματος που συνιστά η ανάλυση του χώματος, μπορείτε να το υποκαταστήσετε με άλλο λίπασμα με παρόμοια αναλογία θρεπτικών στοιχείων. Παραδείγματος χάρη, τα λιπάσματα 5–10-5 και 5–9-7 μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντί για το 10–20-10. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, θα χρειαστεί να ρίξετε διπλάσια ποσότητα επειδή αυτά τα λιπάσματα περιέχουν τις μισές σχεδόν ποσότητες απ’ αυτές του 10–20-10.

Μερικές φορές, στο χώμα του κήπου συγκεντρώνονται υψηλά ή υπερβολικά επίπεδα φωσφόρου και/ή καλίου, κυρίως λόγω χρήσης λιπασμάτων, κοπριάς ή κομπόστ στο παρελθόν και περιορισμένης απομάκρυνσης των θρεπτικών ουσιών με τη μορφή καρπών. Όταν συμβαίνει αυτό, οι συστάσεις στην ανάλυση του χώματος θα σας υποδείξουν πως δεν χρειάζεται το ένα ή και τα δύο από αυτά τα θρεπτικά στοιχεία. Αν το λίπασμα που θα ρίξετε περιέχει και τα τρία αυτά θρεπτικά στοιχεία, τα επίπεδά τους θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν, όπως θα σας δείξει η επόμενη ανάλυση χώματος.

Αν λοιπόν στην ανάλυση το επίπεδο φωσφόρου είναι πολύ υψηλό, δεν συνιστάται να ρίξετε κι άλλο φωσφόρο. Είναι καλύτερο να ρίξετε λίπασμα που δεν περιέχει φωσφόρο. Όμως, ίσως δυσκολευθείτε να βρείτε λιπάσματα όπως 10–0-10 ή 20–0-10. Αντί γι’ αυτά, χρησιμοποιήστε ένα πλήρες λίπασμα με χαμηλό επίπεδο φωσφόρου – π.χ. 20–5-10 ή 25–5-5. Για χώματα με υπερβολικό κάλιο, χρησιμοποιήστε λιπάσματα με χαμηλά επίπεδα καλίου, όπως 10–6-4, 20–10-5 ή 25–5-5.

Ακόμα καλύτερο είναι να ρίξετε άζωτο και φωσφόρο ή άζωτο και κάλιο χωριστά παραλείποντας το θρεπτικό στοιχείο που ήδη υπάρχει στο χώμα. Αν σύμφωνα με την ανάλυση ο φωσφόρος είναι υψηλός, ρίξτε τη συνιστώμενη ποσότητα αζώτου με τη μορφή νιτρικής αμμωνίας (33% άζωτο) ή ουρίας (45% άζωτο) και το κάλιο με τη μορφή χλωριδίου του καλίου (60% K₂O) ή θειικού καλίου (50% K₂O). Αν το επίπεδο του καλίου είναι υψηλό, ρίξτε το άζωτο όπως παραπάνω και τον φωσφόρο ως κανονικό φωσφορικό άλας (20% P₂O₅) ή τριπλό φωσφορικό άλας (46% P₂O₅).

 

Πόσο λίπασμα χρειάζεστε;

Για να προσδιορίσετε την ποσότητα του δεδομένου λιπάσματος που θα χρησιμοποιήσετε, χρησιμοποιήστε την εξίσωση που παρουσιάζουμε στο παρακάτω πλαίσιο. Εάν δεν έχετε ζυγαριά για να ζυγίσετε το λίπασμα και τον ασβέστη, υπολογίστε την ποσότητα λιπάσματος με τον όγκο αντί για το βάρος. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται κατά προσέγγιση οι αντιστοιχίες βάρους και όγκου για μερικά λιπάσματα, θρεπτικά υλικά και ασβέστη.

Πώς υπολογίζουμε το λίπασμα που χρειαζόμαστε

ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ = Ποσότητα συνιστώμενου θρεπτικού στοιχείου διά το ποσοστό θρεπτικού στοιχείου στο λίπασμα

Ας υποθέσουμε ότι η ανάλυση του χώματος συνιστά 0,3 κιλό κάλιο ανά 10 τετραγωνικά μέτρα. Για να υπολογίσετε πόσο χλωρίδιο του καλίου ή θειικό κάλιο θα χρειαστείτε, βάλτε τους παρακάτω αριθμούς στην εξίσωση: Χλωρίδιο του καλίου (0–0-60): 0,3 κιλά διά 0,60 = 0,5 κιλά Θειικό κάλιο (0–0-50): 0,3 κιλά διά 0,50 = 0,6 κιλά

 

Αντιστοιχίες βάρους και όγκου λιπασμάτων

Λίπασμα	Βάρος (κιλά)	Όγκος (λίτρα)	Παράδειγμα
Τα περισσότερα μείγματα λιπασμάτων (10–6-4, 10–10-20, 20–10-10 κλπ.) Θειική αμμωνία (21–0-0) Χλωρίδιο του καλίου (0–0-60) Φωσφορικά άλατα (0–20-0 και 0–46-0)	1	1	Αν δεν έχετε ζυγαριά, υπολογίστε το λίπασμα που χρειάζεται με βάση τον όγκο του. Π.χ., τα 3 κιλά νιτρικού αμμωνίου (33–0-0) με βάση αυτόν τον πίνακα αντιστοιχούν σε 1,33 Χ 3 κιλά = 3,99 ~ 4 λίτρα (όγκος)
Χωνεμένη κοπριά Ουρία (45–0-0) Νιτρικό αμμώνιο (33–0-0)	1	1,33
Θειικό κάλιο (0–0-50) Ασβεστόλιθος σε σκόνη	1	0,75
Για μικρότερες ποσότητες: 1 λίτρο = 4 κοφτές κούπες = 67 κοφτές κουταλιές της σούπας = 200 κοφτές κουταλιές του γλυκού

Η λίπανση των μικρών κήπων

ΕΜΒΑΔΟΝ ΠΑΡΤΕΡΙΟΥ = Μήκος σειράς (σε μέτρα) Χ πλάτος σειράς (σε μέτρα) ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ = (Εμβαδόν παρτεριού διά 10 τ.μ.) Χ συνιστώμενη ποσότητα

Ας πούμε ότι έχετε ένα παρτέρι με μήκος 3 μέτρα και πλάτος 0,8 μέτρα και πρέπει να ρίξετε 0,25 κιλά νιτρικό αμμώνιο ανά 10 τετραγωνικά μέτρα. Υπολογίζουμε ως εξής την ποσότητα λιπάσματος που χρειάζεται το παρτέρι: Εμβαδόν παρτεριού: 3 μ. Χ 0,8 μ. = 2,4 τετρ. μέτρα Ποσότητα λιπάσματος: (2,4 τ.μ. διά 10 τ.μ.) Χ 0,25 κιλά = 0,07 κιλά Για να μετατρέψετε το αποτέλεσμα σε μικρότερη μονάδα, υπολογίστε: Κοφτές κουταλιές της σούπας 0,07 κιλά Χ 1,33 Χ 67 = 6,2 (βλ. προηγούμενο πίνακα)

 

Τα οργανικά λιπάσματα

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πολλά οργανικά υλικά (κοπριά, κομπόστ) για να προσφέρουμε θρεπτικές ουσίες στον σπιτικό λαχανόκηπο. Τα απαιτούμενα θρεπτικά συστατικά μπορούν να προέρχονται είτε από οργανικές είτε από ανόργανες πηγές. Το πλεονέκτημα των οργανικών υλικών είναι ότι βελτιώνουν αφενός τη δομή του χώματος αφετέρου την ικανότητά του να συγκρατεί την υγρασία.

 

Πώς εφαρμόζουμε τα εμπορικά λιπάσματα

Πριν από τη φύτευση. Το σκόρπισμα με το χέρι είναι ο πιο πρακτικός τρόπος για να ρίξετε λίπασμα και ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για να ρίξετε ασβέστη. Απλώστε το υλικό ομοιόμορφα πάνω στο έδαφος και ενσωματώστε το με σκάψιμο ή φρεζάρισμα στα επάνω 10–15 εκατοστά του χώματος. Η ενσωμάτωση είναι πολύ σημαντική όταν ρίχνουμε ασβέστη, επειδή ο ασβέστης δεν είναι πολύ διαλυτός και δεν μπορεί να διαλυθεί ή να μπει στο χώμα χωρίς φρεζάρισμα.

Όταν ρίχνετε μεγάλες ποσότητες λιπάσματος (περισσότερο από ένα κιλό ανά 10 τετραγωνικά μέτρα), χωρίστε το σε δύο δόσεις. Ρίξτε τα δύο τρίτα περίπου πριν από το σκάψιμο, το φρεζάρισμα ή το όργωμα και δουλέψτε το ένα τρίτο που απομένει στα επάνω λίγα εκατοστά μετά την προετοιμασία του χώματος.

Όταν ρίχνετε μικρότερες ποσότητες λιπάσματος (λιγότερο από ένα κιλό ανά 10 τετραγωνικά μέτρα), σκορπίστε με το χέρι τα τρία τέταρτα περίπου του λιπάσματος και δουλέψτε το ελαφρά για να μπει στο χώμα. Ρίξτε το υπόλοιπο λίπασμα κατά τη φύτευση σε μια ταινία κατά μήκος της σειράς των φυτών, όπως περιγράφουμε στην επόμενη παράγραφο.

Κατά τη φύτευση. Για να δώσετε στα φυτά σας ένα καλό ξεκίνημα, ρίξτε το λίπασμα σε μια στενή αυλακιά ή ταινία σε απόσταση 5–8 εκατοστά από τους σπόρους ή τα φυντάνια (σπορόφυτα) και με βάθος 5–8 εκατοστά. Για φυτά με μεγαλύτερες αποστάσεις μεταξύ τους – όπως τοματιές, αγγουριές, κολοκυθιές και πεπονιές – ρίξτε το λίπασμα σε μια κυκλική ζώνη γύρω από κάθε φυτό.

Σε λαχανόκηπους που χρειάζονται μικρές μόνο ποσότητες λιπάσματος, μπορείτε να εφαρμόζετε όλο το λίπασμα σε ταινίες. Για να λιπάνετε μια μόνο σειρά φυτών, πολλαπλασιάστε το μήκος της σειράς με την απόσταση ανάμεσα στις σειρές για βρείτε το εμβαδόν και ρίξτε το ανάλογο λίπασμα (δείτε τον παραπάνω πίνακα “Η λίπανση των μικρών κήπων”).

Κατά τη μεταφύτευση σπορόφυτων (φυντανιών) τομάτας και λάχανου, προσθέστε μια μικρή ποσότητα διαλυτού λιπάσματος στο νερό με το οποίο θα ποτίσετε τα φυντάνια αφενός για να τα βοηθήσετε να συνέρθουν αφετέρου για να αυξηθεί η απόδοση. Διαλέξτε ένα διαλυτό πλήρες λίπασμα με υψηλή αναλογία φωσφόρου.

Τα περισσότερα εμπορικά λιπάσματα περιέχουν ένα υψηλό ποσοστό διαλυτών αλάτων που μπορούν να βλάψουν τους σπόρους και τα φυτά. Αυτό λέγεται “κάψιμο από λίπασμα” και για να το αποφύγετε πρέπει να ακολουθείτε τις οδηγίες στη συσκευασία του λιπάσματος και να τοποθετείτε τις ταινίες λίπανσης σε αρκετή απόσταση από τους σπόρους και τις ρίζες.

Κατά την περίοδο ανάπτυξης. Κανονικά, κατά τη μέση της σαιζόν ο κήπος σας θα χρειαστεί αζωτούχο λίπασμα για την ομαλή ανάπτυξη των φυτών – ιδίως αν το χώμα είναι αμμουδερό και/ή η χρονιά είναι βροχερή.

 

Πώς λιπαίνουμε τα λαχανικά

Τα περισσότερα λαχανικά χρειάζονται 2/3 της κούπας νιτρικής αμμωνίας (33–0-0), 1/2 της κούπας ουρία (45–0-0) ή 3/4 της κούπας θειική αμμωνία (21–0-0) ανά 10 τετραγωνικά μέτρα. Ρίξτε το λίπασμα σε μια κάπως πλατιά ταινία σε απόσταση τουλάχιστον 8–12 εκατοστών από τη σειρά των φυτών. Αν δεν βρίσκετε εύκολα αζωτούχα λιπάσματα, ρίξτε τότε ένα πλήρες λίπασμα με υψηλή περιεκτικότητα σε άζωτο, όπως 20–10-10, 25–5-5 ή 30–3-3 (3/4 της κούπας ανά 10 τετραγωνικά μέτρα). Στις περισσότερες περιπτώσεις, και ιδιαίτερα όταν το χώμα είναι αμμουδερό, είναι καλύτερο να φυλάμε το ένα τέταρτο περίπου του λιπάσματος για μεταγενέστερη χρήση. Αυτό το λίπασμα θα πρέπει να εφαρμόζεται όταν τα φυτά φτάσουν στη μέση της ανάπτυξής τους.