Τροφη Για Σκεψη Απο Την Περιβαλλοντικη Ομαδα Του Παν/μιου Μακεδονιας

Μια μικρή αναδρομή στην… «Ανάπτυξη» και μια πρόταση για… «Αποανάπτυξη»

Αντί να προσαρμόσουμε τις κοινότητες των ανθρώπων στο περιβάλλον, προσαρμόσαμε το περιβάλλον στις ανάγκες τις βιομηχανίας, της οικονομίας και της ‘ανάπτυξης’. Η απληστία μας έχει οδηγήσει στη δημιουργία άχρηστων αναγκών. Για να τις ικανοποιήσουμε, δημιουργήσαμε μια απεριόριστη ‘ανάπτυξη’ σε έναν πεπερασμένο πλανήτη. Και δυστυχώς, η ‘ανάπτυξη’ αυτή τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από τις κοινωνικές ανισότητες. Χωρίς αυτές δεν μπορεί να υπάρξει.

Η ευχαρίστηση, η κατανάλωση και η ευημερία δεν είναι απαραίτητα κατακριτέες. Το μεγαλύτερο μέρος της ευχαρίστησής μας όμως, προέρχεται από πράγματα όπως η αλόγιστη χρήση του αεροπλάνου ή του αυτοκινήτου μας (πετρελαιοπόλεμοι και CO2), τα καινούρια μας ρούχα ή κινητά (ηλεκτρονικά απόβλητα στις χώρες του τρίτου κόσμου) και οτιδήποτε ‘νέο’ βγαίνει στην μόδα. Γίνονται λοιπόν κατακριτέες όταν προέρχονται από σχέσεις υποτέλειας. Σχέσεις ανθρώπου αφέντη -περιβάλλοντος σκλάβου.

Αλήθεια, σκεφτόμαστε τη σχέση μας με το περιβάλλον όταν πετάμε με αεροπλάνο ή όταν αγοράζουμε νέο κινητό; Σκεφτόμαστε πόσο νερό, σοδειές και καλλιεργήσιμη γη ξοδεύεται όταν τρώμε καθημερινά κρέας; Σκεφτόμαστε πόσοι κάτοικοι φτωχών χωρών έχουν αναγκαστεί να γίνουν ‘περιβαλλοντικοί πρόσφυγες’ όταν πηγαίνουμε με το αμάξι μας στο διπλανό τετράγωνο;

Ένα σύμπλεγμα σχεδιαστών, διαφημιστών, ψυχολόγων και πωλητών, εργάζεται ασταμάτητα για τη δημιουργία νέων αναγκών και επιθυμιών, προωθώντας προϊόντα που δεν έχουν κανένα πραγματικό όφελος στον ψυχισμό μας ή στο περιβάλλον, αλλά σχεδιάζονται αποκλειστικά για να μας τονώσουν τη λίμπιντο, ή να μας ανεβάσουν ένα ακόμα σκαλί στο κοινωνικό status. Είναι φανερό ότι αν συνεχίσουμε έτσι, η σύγκρουση με τα φυσικά όρια του πλανήτη και η περαιτέρω αύξηση των ήδη τεράστιων κοινωνικών ανισοτήτων είναι αναπόφευκτες.

 

Παραμόρφωση κάθε xώρας ανάλογα με το οικολογικό αποτύπωμά της

«Εάν όλος ο κόσμος κατανάλωνε όπως ένας Αμερικανός, ο πληθυσμός της γης θα έπρεπε να είναι 1δις. Αν κατανάλωνε όπως ένας κάτοικος της Μπουρκίνα Φάσο, θα ανέβαινε στα 23δις» (Σερζ Λατούς)

 …Kαι η πρόταση της ‘Αποανάπτυξης’

Η έννοια της ‘αποανάπτυξης’ αναφέρεται πρωτίστως στην αποσύνδεσή μας από την οικονομική μεγέθυνση (να παράγουμε μεγαλύτερα, περισσότερα, γρηγορότερα, συγκεντρώνοντας έτσι τη μέγιστη «αγοραστική δύναμη») και τον επανα-προσανατολισμό μας προς την επίτευξη της κοινωνικής ευημερίας (Ελευθερία – Δικαιοσύνη – Ισότητα).

Πρόκειται για μια διαδικασία πραγματικής και εκούσιας μείωσης της παραγωγής και κατανάλωσής μας, εφόσον αυτές διαταράσσουν την ισορροπία του περιβάλλοντος και της κοινωνίας. Η εργασία με νόημα, που είναι κοινωνικά χρήσιμη και από την οποία αντλεί κάποιος ευχαρίστηση, είναι το ζητούμενο. Μειώνοντας τις απαιτήσεις μας σε υλικά αγαθά, θα μειωθεί ο απαιτούμενος καθημερινός χρόνος εργασίας μας (ο οποίος παρά την τεχνολογική πρόοδο μέχρι τώρα δεν έχει μειωθεί στο ελάχιστο) και θα μένει περισσότερος χρόνος για δραστηριότητες δημιουργικές για εμάς και την κοινωνία.

Μπορεί να σκέφτεστε ότι οι αποφάσεις αυτές είναι πολιτικές και να αναρωτιέστε τί θα μπορούσε να κάνει ο καθένας από εμάς για ένα παγκόσμιο ζήτημα όπως αυτό.

Βασική ενέργεια είναι η προσωπική και κοινωνική συνειδητοποίηση της ανάγκης για αλλαγή. Από κει και πέρα, η θεωρία της ‘αποανάπτυξης’ προτείνει μια σειρά από δράσεις-αλλαγές, αρχικά σε τοπικό επίπεδο. Η ‘τοπικοποίηση’ π.χ. σκοπεύει στη ριζική μείωση της απόστασης του τόπου παραγωγής και του τόπου κατανάλωσης. Δηλαδή, η τοπική παραγωγή της τροφής, της ενέργειας και των αγαθών, η αύξηση της παραγωγής μικρής κλίμακας, όταν οι πρώτες ύλες, πηγές ενέργειας και εργατικό δυναμικό θα προέρχονται (κατά το δυνατόν) από την ίδια περιοχή, οπότε θα μειώσουν το περιβαλλοντικό αποτέλεσμα των μεταφορών (μικρότερη απόσταση, λιγότερο CO2).

Περιβαλλοντική Ομάδα Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη