Τα σύγχρονα σύμβολα της επιτυχίας

Δεν γνωρίζω πόση εγκυρότητα μπορούν να έχουν οι δημοσκοπικές έρευνες Διεθνών Οργανισμών, πολλές φορές όμως φαίνονται περίεργα τα αποτελέσματα. Και αναφέρομαι στην έρευνα που πραγματοποίησε το πρακτορείο Future Poll, στην οποία συμμετείχαν 11 κράτη, ανάμεσα στα οποία και η Ελλάδα, με συμμετοχή περισσότερων από 11.000 πολιτών, ηλικίας 25-45 ετών.

Μετά από δεκαετίες πλύσης εγκεφάλου, προκειμένου να βυθιστούμε κυριολεκτικά στην καταναλωτική κοινωνία, και με πρότυπο τον Αμερικανό πολίτη του οποίου το κύρος εξαρτάται από το πάχος του πορτοφολιού, φαίνεται ότι ήρθε η ώρα να μας αλλάξουν προσανατολισμό, ίσως για να εθιστούμε στην φτώχεια που κατακλύζει τώρα τον πλανήτη. 

Ποια είναι τα σύμβολα επιτυχίας που μας έμαθαν να λατρεύουμε; Το ακριβό αυτοκίνητο ή το μεγάλο πλούσια επιπλωμένο σπίτι. Τα πολύτιμα αντικείμενα και κοσμήματα ή τα ρούχα μάρκας. Η δυνατότητα να κλείνεις πρώτο τραπέζι-πίστα και να αδειάζεις δεκάδες καλάθια με λουλούδια στον αοιδό ή την «αηδό».

Μας λένε, λοιπόν, ότι η έρευνα απόδειξε πως αυτά τα υλικά σύμβολα της επιτυχίας σήμερα δεν ισχύουν στον ίδιο βαθμό. Οι Έλληνες μάλιστα, σε ποσοστό 55%, κατά πολύ υψηλότερο του γενικού μέσου όρου, αποφάνθηκαν ότι τα υλικά αγαθά δεν δηλώνουν την επιτυχία. Με τα ποσοστά αυτά κατατασσόμαστε στην κατηγορία των «επίδοξων αλτρουιστών». Έχουμε αποχαιρετήσει δηλαδή την εμμονή σε υλικά σύμβολα και πορευόμαστε στην κατηγορία που ανήκουν οι «ιδεολόγοι της συνεργατικότητας».

Σε σχετικό παλαιότερο ρεπορτάζ της εφημερίδας «Το Βήμα», παρατέθηκαν απόψεις των συνεργατών της έρευνας. Η κ. Ρέιτσελ Μπότσμαν, συνεργάτιδα και συγγραφέας του βιβλίου «What’s mine is Yours: The Rise of Collaborative Consumption», διαπιστώνει: «Η οικονομική ύφεση έχει επιταχύνει την αλλαγή στις κοινωνικές αξίες και παρατηρείται μία πραγματικά πρωτοφανής στροφή των ανθρώπων στη συλλογικότητα. Εκφραζόμαστε μέσα από την ένταξή μας σε μία κοινότητα και όχι μέσα από την ιδιοκτησία μας».

Σχολιάζοντας με τη σειρά του τα ευρήματα της έρευνας, ο κ. Γκάβιν Πάικ, Global Brand Director του Johnnie Walker, είπε: «Στην εποχή της παγκόσμιας αλληλεξάρτησης, καθώς αντιμετωπίζουμε παγκόσμιες προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, η οικονομική κρίση και η πληθυσμιακή αύξηση, οι άνθρωποι αναγνωρίζουν την αξία της συνεργασίας για την ανεύρεση λύσεων, έναντι του προσωπικού οφέλους ή του προσωπικού κέρδους».

Είμαι πολύ επιφυλακτικός, να παραδεχθώ την εγκυρότητα των απαντήσεων. Και μάλιστα, ότι οι Έλληνες ήμαστε αλτρουιστές, τη στιγμή που είναι καθημερινά τα φαινόμενα της διεκδίκησης προνομίων σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. Πιστεύω απεναντίας, ότι με την «έρευνα» συμβαίνει ό,τι και με πολλές πολιτικές δημοσκοπήσεις, όπου δεν αποτυπώνουν τις τάσεις του εκλογικού σώματος, αλλά στρέφουν το εκλογικό σώμα προς την κατεύθυνση που επιθυμεί το σύστημα.

Ως προς την ουσία, ανεξάρτητα από την εγκυρότητα ή μη της έρευνας, θα ήταν ευχής έργο αν πράγματι εγκαταλείφθηκαν τα πρότυπα του καταναλωτισμού, της παγίδας δηλαδή που οδηγεί τις χώρες σε πτώχευση. Εμείς οι Έλληνες, υπερηφανευόμαστε για τους αρχαίους προγόνους μας, αλλά αποβάλλαμε εντελώς τον ελληνικό τρόπο ζωής. Οι παππούδες μας αναδείκνυαν τις ηθικές αξίες, με τη φράση του Επίκουρου να συμπυκνώνει την ελληνική αντίληψη περί επιτυχίας: «Αν θέλεις να κάνεις κάποιον πλούσιο, μη του προσθέτεις χρήματα, να του αφαιρείς τις επιθυμίες».

Μακάρι, λοιπόν, να είναι αληθή τα συμπεράσματα της έρευνας, ότι υπάρχει αλλαγή στη σύγχρονη αντίληψη για την επιτυχία και στα σύμβολά της. Για να απαλλαγούμε από την αντίληψη που εξέφραζε μια ερώτηση της έρευνας: «Δεν έχει σημασία ποιος είσαι, αλλά ποιόν γνωρίζεις και πόσα έχεις». Αυτό δεν σημαίνει βέβαια, εγκατάλειψη της προσπάθειας για βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. 

Για την ιστορία, οι 11 χώρες στις οποίες διεξήχθη η έρευνα, είναι η Βραζιλία, η Βουλγαρία, η Κίνα, η Ελλάδα, ο Λίβανος, η Νότια Αφρική, η Ισπανία, η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ, το Ηνωμένο Βασίλειο, και οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.