Όλο και λιγότερα πουλιά στην Ευρώπη

Κατά 300 εκατομμύρια περίπου έχει μειωθεί ο αριθμός των πουλιών μέσα σε 20 χρόνια, ένα ποσοστό που αντιστοιχεί πάνω από το μισό του αριθμού τους. Ποια είναι τα αίτια που οδήγησαν στην δραματική μείωση των πουλιών;

1 σχόλιο

SHARE IT

Το τιτίβισμα των πουλιών ακούγεται όλο και πιο σπάνια σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Γερμανίας ο αριθμός των ζευγαριών αναπαραγωγής στις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ 1980-2010 έχει υποχωρήσει κατά 300 εκατομμύρια. Αυτό δείχνει μία μείωση κατά 57%.

Για μερικά είδη πουλιών είναι οι αριθμοί ιδιαίτερα τρομακτικοί. Τα αποθέματα πληθυσμών της καλημάνας στη Γερμανία μεταξύ 1990-2013 παρουσιάζουν μία μείωση 80%, οι πληθυσμοί του καστανολαίμη 63% και αυτοί της λιμόζας 61%. Οι πληθυσμοί της πέρδικας μάλιστα ελαττώθηκαν στη Γερμανία μεταξύ 1990-2015 κατά 84%. 

Η κύρια αιτία για την εξαφάνιση των πουλιών είναι οι τάσεις της σύγχρονης γεωργίας. Στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις προτιμούνται οι μονοκαλλιέργειες και τα φυτοφάρμακα καταστρέφουν τα αυτοφυή φυτά και τα έντομα. Συγκεκριμένα το απόθεμα ορισμένων ειδών εντόμων έχει μειωθεί κατά 90%. Αποτέλεσμα, τα πουλιά να μη βρίσκουν αρκετή τροφή. Σύμφωνα με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση η θνησιμότητα των πουλιών συνδέεται σημαντικά με τη χρήση ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων.

Σχολιάζοντας τους αριθμούς η πολιτικός των Πρασίνων Στέφι Λέμκε αναφέρει ότι «η κατάσταση των πουλιών παρουσιάζει μια δραματική εικόνα». Βλέποντας τις μεγάλες απώλειες των πουλιών και των ειδών που έχουν σημειωθεί, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μένει άπραγη. Όπως τονίζει η γερμανίδα πολιτικός, «αυτό που χρειαζόμαστε είναι αναδιάρθρωση της γεωργίας, η γεωργία πρέπει να εναρμονίζεται με την φύση. Γι' αυτό πρέπει να δώσουμε τέλος στη μαζική χρήση χημικών προϊόντων στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις και να υποστηρίξουμε την κατάργηση της μονοκαλλιέργειας». Από την κυβέρνηση ζητά επίσης να στηρίξει με χρήματα μία γεωργία που να δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για το περιβάλλον.

Επιστήμονες ανακάλυψαν το έντομο που τρώει πλαστικά

«Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο, που θα μας βοηθήσει να ξεφορτωθούμε όλα αυτά τα πλαστικά απόβλητα από πολυαιθυλένιο, τα οποία συσσωρεύονται σε χωματερές της ξηράς και στις θάλασσες» δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας 

Επιστήμονες στη Βρετανία και στην Ισπανία ανακάλυψαν ένα έντομο που τρώει πλαστικά και ελπίζουν ότι θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για να «ξαλαφρώσει» τις χωματερές και τους ωκεανούς από τους τόνους των πλαστικών αποβλήτων που καταλήγουν εκεί.

Πρόκειται για την προνύμφη του κηρόσκορου (Galleria mellonella), μιας παρασιτικής πεταλούδας που αποτελεί μεγάλο πονοκέφαλο για τους έλληνες και λοιπούς ευρωπαίους μελισσοκόμους, καθώς εισχωρεί στις κυψέλες για να εναποθέσει τα αυγά της, τα οποία, όταν εκκολαφθούν και βγουν οι προνύμφες, καταστρέφουν τις κηρήθρες.

Όταν ακόμη είναι σε μορφή κάμπιας (προνύμφης), το εν λόγω έντομο αποδείχθηκε, μετά από πειράματα, ότι είναι σε θέση να τρώει όχι μόνο κηρήθρες αλλά και πολυαιθυλένιο, ένα από τα πιο ανθεκτικά και ευρέως χρησιμοποιούμενα πλαστικά διεθνώς.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον δρα Πάολο Μπομπέλι του Τμήματος Βιοχημείας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας «Current Biology», παρατήρησαν ότι περίπου 100 κάμπιες κηρόσκορου κατανάλωσαν 92 μιλιγκράμ (χιλιοστόγραμμα) πλαστικού μέσα σε 12 ώρες.

  

Σε λιγότερη από μια ώρα, τα έντομα αυτά είχαν ανοίξει τρύπες σε μια πλαστική σακούλα μέσα στην οποία βρίσκονταν. Ο ρυθμός αυτός είναι πολύ ταχύτερος από εκείνο ορισμένων βακτηρίων που έχουν ανακαλυφθεί ότι επίσης βιοδιασπούν το πλαστικό, αλλά με ταχύτητα μόνο 0,13 μιλιγκράμ τη μέρα.

«Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο, που θα μας βοηθήσει να ξεφορτωθούμε όλα αυτά τα πλαστικά απόβλητα από πολυαιθυλένιο, τα οποία συσσωρεύονται σε χωματερές της ξηράς και στις θάλασσες» δήλωσε ο Μπομπέλι.

Το κερί της κηρήθρας είναι ένα πολυμερές, ένα είδος «φυσικού πλαστικού» με χημική δομή που μοιάζει με του πολυαιθυλενίου. Οι εν λόγω κάμπιες -που χρησιμοποιούνται ήδη ως δόλωμα από τους ερασιτέχνες αλιείς- δεν διασπούν απλώς το πλαστικό σε μικρότερα κομμάτια, αλλά μεταβάλλουν τη χημική δομή του σε γλυκόλη αιθυλενίου.

Αν οι ερευνητές εντοπίσουν ένα συγκεκριμένο ένζυμο -ή ένα βακτήριο που ζει μέσα στην κάμπια- στο οποίο οφείλεται η ικανότητα του εντόμου να τρώει πλαστικά, τότε αυτή η ουσία θα μπορούσε να αναπαραχθεί σε μαζική κλίμακα με μεθόδους βιοτεχνολογίας, χωρίς να χρειάζεται να διασπείρει κανείς τα ίδια τα έντομα για να τρώνε τα απανταχού πλαστικά.

Κάθε χρόνο εκτιμάται ότι παγκοσμίως παράγονται περίπου 80 εκατομμύρια τόνοι πολυαιθυλενίου, το οποίο χρησιμοποιείται σε ποικίλες χρήσεις, όπως πλαστικές σακούλες και συσκευασίες. Αποτελεί σχεδόν το 40% των πλαστικών προϊόντων που παράγονται στην Ευρώπη και χρειάζεται εκατοντάδες χρόνια για να διασπαστεί μόνο του στη φύση.

Πηγή: ΑΠΕ - ΜΠΕ 

BGCI

Μετρήθηκαν πάνω από 60.000 είδη δένδρων στη Γη

Στον πλανήτη μας υπάρχουν 60.065 γνωστά είδη δένδρων, σύμφωνα με το νέο πλήρη κατάλογο που παρουσίασε η οργάνωση Botanical Gardens Conservation International (BGCI).

Οι ερευνητές, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αειφόρας δασοκομίας "Journal of Sustainable Forestry", σύμφωνα με το BBC, κατέγραψαν τα περισσότερα είδη δένδρων στη Βραζιλία (8.715), ενώ στους δύο πόλους δεν επιβιώνουν καθόλου δένδρα.

Πάνω από τα μισά είδη δένδρων (το 58%) υπάρχουν μόνο σε μια χώρα, κάτι που τα καθιστά ευάλωτα σε διάφορες απειλές, όπως η αποψίλωση των δασών από ανθρώπινες δραστηριότητες ή φυσικές καταστροφές.

Περίπου 300 είδη θεωρούνται ότι βρίσκονται στο «κόκκινο», δηλαδή κινδυνεύουν άμεσα με εξαφάνιση, καθώς έχουν απομείνει λιγότερα από 50 δένδρα για κάθε ένα από αυτά τα είδη.

 Η BGCI δήλωσε ότι στο μέλλον ο αριθμός των γνωστών ειδών δένδρων αναμένεται να αυξηθεί, καθώς περίπου 2.000 νέα φυτά αναγνωρίζονται κάθε χρόνο, ανάμεσά τους και μερικά δένδρα.

Ευρωπαϊκή δέσμευση για τα αποθέματα αλιευμάτων στη Μεσόγειο

Απειλούνται σοβαρά από την υπεραλίευση

---

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και επτά χώρες της Μεσογείου δεσμεύθηκαν σήμερα για τα δέκα επόμενα χρόνια να παρακολουθήσουν από κοντά την εξέλιξη των αποθεμάτων αλιευμάτων που απειλούνται σοβαρά από την υπεραλίευση.

«Έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξασφάλισε σήμερα μια δέσμευση για δέκα χρόνια για τη διάσωση των αποθεμάτων αλιευμάτων στη Μεσόγειο και για την προστασία του οικονομικού και οικολογικού πλούτου της περιοχής», ανέφερε σε ανακοίνωσή της.

Η Διακήρυξη της Μάλτας, η λεγόμενη “MedFish4Ever”, υπογράφτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οκτώ παράκτια κράτη-μέλη της ΕΕ (Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Μάλτα, Σλοβενία, Κροατία, Ελλάδα, Κύπρος), επτά τρίτες χώρες (Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Αίγυπτος, Τουρκία, Αλβανία, Μαυροβούνιο), τον FAO (Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ), τη Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

«Ελπίζω πως αυτή η διακήρυξη θα μείνει στο μέλλον ως ένα σημείο καμπής», σχολίασε ο Καρμένου Βέλα, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Αλιείας, καθώς τα αλιευτικά αποθέματα της Μεσογείου βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο – εκτιμάται ότι η υπερεκμετάλλευση φθάνει το 90%.

Οι υπογράφοντες δεσμεύονται να εξασφαλίσουν πως από σήμερα και έως το 2020 τα κυριότερα αποθέματα αλιευμάτων θα αποτιμώνται τακτικά με συγκεκριμένο και επιστημονικό τρόπο.

Θα πρέπει επίσης να επεξεργαστούν «ένα σχέδιο πολυετούς διαχείρισης για όλες της περιοχές κρίσιμης αλιείας» και να «ελαχιστοποιήσουν την παράνομη αλιεία» από σήμερα έως το 2020.

Τέλος, δεσμεύονται να υποστηρίξουν οικονομικά τα τοπικά σχέδια βιώσιμης αλιείας.

Περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι απασχολούνται στον μεσογειακό αλιευτικό στόλο, που αποτελείται κυρίως από μικρά σκάφη (80% των σκαφών μήκους μικρότερου των 10 μέτρων αλιεύουν το ένα τέταρτο των ψαριών).

Θαλάσσιες Natura για προστασία του Αιγαίου

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΑΛΙΟΣ

• 

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Το 19% του Αιγαίου θα πρέπει να κηρυχθεί «προστατευόμενη ζώνη», προκειμένου να προστατευθεί η μοναδική του βιοποικιλότητα. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε ελληνονορβηγικό ερευνητικό πρόγραμμα, το οποίο ανέλυσε τις ανθρώπινες δραστηριότητες στο Αιγαίο και τις επιπτώσεις τους σε σημαντικούς οικοτόπους και απειλούμενα είδη, προτείνοντας μέτρα και «χωροθετώντας» θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές.

Σήμερα η χώρα μας έχει θεσπίσει δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα (Αλοννήσου και Ζακύνθου) και αρκετές θαλάσσιες περιοχές Natura. Σε επίπεδο χωρικών υδάτων (6 ναυτικά μίλια) οι θαλάσσιες περιοχές Natura καλύπτουν το 4,91% και τα θεσπισμένα εθνικά πάρκα καλύπτουν το 2,16%. Ειδικά για το Αιγαίο (εθνικά και διεθνή ύδατα), οι θαλάσσιες περιοχές Natura καλύπτουν το 2,27% και τα εθνικά πάρκα καλύπτουν το 1,02%.

«Οι θάλασσές μας έχουν αρχίσει να “στενεύουν”. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η ναυτιλία, ο τουρισμός και η αλιεία επεκτείνονται, ενώ δημιουργούνται και καινούργιες, όπως τα υπεράκτια αιολικά πάρκα και οι εξορύξεις υδρογονανθράκων», εξηγεί ο Στέλιος Κατσανεβάκης, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. «Οι συγκρούσεις λοιπόν ανάμεσα στις διαφορετικές δραστηριότητες έχουν αρχίσει να γίνονται έντονες. Παράλληλα γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική η ανάγκη προστασίας της βιοποικιλότητας».

Το ερευνητικό πρόγραμμα «Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός στο Αιγαίο για τη διατήρηση και προστασία της βιοποικιλότητας» (MARISCA) χαρτογράφησε το 2016 τα οικολογικά στοιχεία του Αιγαίου (οικοτόπους και βασικά είδη προτεραιότητας) και ανέλυσε τις ανθρώπινες δραστηριότητες και πιέσεις. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και το Institute of Marine Research (IMR) από τη Νορβηγία. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτήθηκε από τον Χρηματοδοτικό Μηχανισμό του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου Περιόδου 2009-2014 και από Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Συντονιστής της επιστημονικής ομάδας ήταν ο κ. Στέλιος Κατσανεβάκης.

Η ουσία είναι στα μέτρα

«Στο πλαίσιο του προγράμματος προχωρήσαμε στην καταγραφή των λιβαδιών Ποσειδωνίας στο Αιγαίο και των βασικών οικοτόπων των ειδών προτεραιότητας. Με αυτή την αφετηρία σχεδιάσαμε ένα δίκτυο θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών που εκτιμούμε ότι πρέπει να καλύψουν περίπου το 19% του Αιγαίου. Οι περιοχές αυτές θα μπορούσαν να έχουν σε κάποιες περιπτώσεις –εκεί όπου οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι λιγότερο έντονες– τη μορφή εθνικού πάρκου και σε άλλες τη δημιουργία ζωνών προστασίας. Στην πραγματικότητα, η ουσία βρίσκεται στα μέτρα που θα λάβεις, δεν σημαίνει απλά να οριοθετήσεις μια περιοχή».

Το πρόγραμμα πρότεινε διάφορες εναλλακτικές λύσεις. «Υπάρχουν ορισμένες περιοχές τις οποίες θεωρούμε αναντικατάστατες, όπως είναι η περιοχή της Γυάρου, του Αγίου Ευστρατίου, της Κιμώλου και ορισμένες άλλες. Εκεί πιστεύουμε ότι πρέπει να υπάρχει απαγόρευση κάθε δραστηριότητας πλην των απολύτως ήπιων. Στο υπόλοιπο Αιγαίο προτείνουμε ορισμένες εναλλακτικές λύσεις, ώστε να πετύχουμε τους στόχους προστασίας που ορίζουν οι κοινοτικές οδηγίες, μειώνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο το κόστος από τη μη εκμετάλλευση κάποιων πόρων» εξηγεί ο κ. Κατσανεβάκης. «Η συνέχεια, βέβαια, είναι θέμα πολιτικής βούλησης».

Η οριοθέτηση και η προστασία θαλάσσιων περιοχών δεν προκύπτουν μόνο από την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και από τη νομοθεσία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό που πρόσφατα ενσωμάτωσε και η χώρα μας. Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει έως το 2021 να έχουν καταρτίσει θαλάσσια χωροταξικά σχέδια, ώστε να ρυθμίσουν την ανθρώπινη δραστηριότητα στη θάλασσα. «Οι ανθρώπινες δραστηριότητες στη θάλασσα τυγχάνουν χωρικής διαχείρισης εδώ και πολλές δεκαετίες (χωρικοί περιορισμοί αλιείας, οριοθέτηση περιοχών εξόρυξης πρώτων υλών, δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών κ.λπ.)», εξηγεί ο κ. Κατσανεβάκης. «Ωστόσο, παραδοσιακά η διαχείριση γινόταν με μια τομεακή προσέγγιση, όπου ο κάθε τομέας ανθρώπινης δραστηριότητας αναπτύσσεται ανεξάρτητα από τους άλλους. Σήμερα, η διαχείριση κατά τομείς και ο αποσπασματικός σχεδιασμός θεωρούνται ανεπαρκείς για την αειφορική ανάπτυξη. Η σύγχρονη αντίληψη της οικοσυστημικής προσέγγισης στη θαλάσσια διαχείριση απαιτεί τον συντονισμένο σχεδιασμό όλων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, στοχεύοντας μεταξύ άλλων και στην προστασία της βιοποικιλότητας».

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΔΑΣΩΝ

Το μεγαλύτερο πουρνάρι στον κόσμο και το αρχαιότερο ελαιόδεντρο παγκοσμίως βρίσκονται στην Ελλάδα 

Πουρνάρι στην Κρήτη με διάμετρο που ξεπερνάει τα τρία μέτρα διεκδικεί τον τίτλο του μεγαλύτερου στον κόσμο, ενώ ενδεικτικό του μεγέθους του είναι το γεγονός ότι στην κουφάλα του έζησαν κρυμμένοι, για ενάμιση χρόνο, δύο Άγγλοι με τον ασύρματό τους, κατά τη γερμανική κατοχή.

Το εντυπωσιακό εύρημα παρουσιάζει, στην πτυχιακή του εργασία, με θέμα τα μνημειακά δέντρα της Ελλάδας, με αφορμή την σημερινή, Παγκόσμια Ημέρα Δασών, ο φοιτητής του Τμήματος Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος στο ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας Χρήστος Ράμμος.

Σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ διευκρινίζει ότι μνημειακά λέγονται τα δέντρα που είναι μεγάλης ηλικίας και έχουν ιστορική ή μυθολογική αξία. "Εψαξα για την ύπαρξη τέτοιων δέντρων στο διαδίκτυο, σε διάφορες μελέτες και καταγραφές, σε εργασίες φοιτητών και δασαρχείων αλλά και σε επιτόπιες έρευνες καταγράφοντας περισσότερα από 300 μνημειακά δέντρα", λέει ο κ.Ράμμος.

Όπως εξηγεί, "του Εγγλέζου ο πρίνος", όπως ονομάστηκε από τους ντόπιους το εντυπωσιακό πουρνάρι στο Λασίθι Κρήτης, μάλλον είναι το μεγαλύτερο πουρνάρι στην Ελλάδα και πιθανότατα και το μεγαλύτερο στον κόσμο, αφού οι διαστάσεις του είναι πολύ μεγάλες για το συγκεκριμένο είδος.

"Ενας ντόπιος, ο Γιάννης Σιγανός, με ενημέρωσε γι΄αυτό το πουρνάρι όπου βρήκαν καταφύγιο δύο Άγγλοι. Είναι εντυπωσιακό το μέγεθός του και η ηλικία του, αν αναλογιστεί κανείς πόσα χρόνια χρειάστηκαν από θάμνος να γίνει αυτό το τεράστιο πουρνάρι» σημειώνει ο κ. Ράμμος. Στην ευρύτερη περιοχή πάντως υπάρχουν και άλλα εντυπωσιακά πουρνάρια, όπως ο "σγουρός πρίνος", ο "πρίνος του παπά" και άλλα μεγάλα πουρνάρια, το καθένα με τη δική του ιστορία.

Γενικότερα, τα περισσότερα μνημειακά δέντρα εντοπίστηκαν στην Κρήτη και είναι κυρίως πλατάνια, ακολουθούν οι ελιές και οι δρυς με τα πουρνάρια.

"Φαίνεται ότι στην Κρήτη προσέχουν περισσότερο τις ελιές και τα πλατάνια τους, ίσως γιατί δεν έχουν πολλά, σε αντίθεση με την Πίνδο» εκτιμά ο μελετητής. Μάλιστα, η ελιά στις Βούβες Χανίων θεωρείται η μεγαλύτερη στον κόσμο, όπως καταγράφεται στο www.wikipedia.org και στο National Geographic. Εντυπωσιακός είναι και ο πλάτανος στο Κράσι Μαλλίων με περίμετρο βάσης 17,5 μέτρα, "αλλά στην ουσία", υπογραμμίζει ο κ.Ράμμος, "είναι στα 2,5 μέτρα ύψος, καθώς ο πλάτανος έχει μπαζωθεί κατά 2,5 μέτρα για να γίνει η πλατεία του χωριού".

Εκκλησία που χωράει τουλάχιστον 15 άτομα υπάρχει μέσα στην κουφάλα πλατάνου που είναι από τους μεγαλύτερους στον κόσμο και από τα μεγαλύτερα δέντρα στην Ευρώπη, στην Παναγία Πλατανιώτισσα, στα Καλάβρυτα! Επίσης, η μυρτιά στο Βενεράτο Κρήτης είναι μάλλον η μεγαλύτερη μυρτιά στον κόσμο αφού τα δέντρα αυτά ζουν περίπου 80-100 χρόνια και αυτή υπολογίζεται ότι είναι 1600 ετών! Οσο για τη Μακεδονία, στο όρος "Σινιάτσικο" ή αλλιώς "Άσκιο", σε μια περιοχή που ονομάζεται "Μονοδέντρι" υπάρχει μια τεράστια αγριοαχλαδιά που πιθανολογείται ότι είναι η μεγαλύτερη στην Ελλάδα....

Ωστόσο, από το σύνολο των μνημειακών δέντρων, μόλις 48 προστατεύονται ως Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης, 18 ως μνημειακά από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, 1 από Μη Κυβερνητική Οργάνωση και 1 εντάσσεται σε "Τοπίο Ιδιαίτερης Αισθητικής Αξίας".

"Στόχος μου, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών, είναι να κυκλοφορήσει στο μέλλον ένας κατάλογος με καταγεγραμμένα τα μνημειακά δέντρα και σε κάποια απ' αυτά, να βρεθεί η ακριβής τους ηλικία με ραδιοχρονολόγηση, μέθοδος που όμως είναι εξαιρετικά δαπανηρή και πραγματοποιείται μόνο σε εργαστήρια του εξωτερικού", καταλήγει ο κ.Ράμμος.

 Χάνονται οι μέλισσες, η αγροτική παραγωγή απειλείται

Νεοσύστατος διεθνής οργανισμός που παρακολουθεί την υγεία των οικοσυστημάτων για λογαριασμό του ΟΗΕ αφιερώνει την πρώτη έκθεσή του στους αφανείς ήρωες της αγροτιάς: η παγκόσμια μείωση των μελισσών και άλλων επικονιαστών απειλεί την παραγωγή αγροτικών προϊόντων αξίας εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων το χρόνο, προειδοποιεί.

Η απώλεια βιοτόπων, η κλιματική αλλαγή, και τα εντομοκτόνα είναι μερικοί από παράγοντες που απειλούν μέλισσες, πεταλούδες, πουλιά και τις νυχτερίδες που γονιμοποιούν τα φυτά μεταφέροντας γύρη, αναγνωρίζει στην έκθεσή της η Διακυβερνητική Πλατφόρμα Επιστήμης-Πολιτικής για τη Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστημάτων (IPBES).

O οργανισμός ιδρύθηκε το 2012 βασισμένος στο μοντέλο της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, της οποίας οι εκθέσεις καθοδηγούν τις διεθνείς προσπάθειες για τον μετριασμό της παγκόσμιας θέρμανσης. Όπως συμβαίνει και με τις εκθέσεις της IPCC, η έκθεση της IPBES αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης και εγκρίθηκε ομόφωνα από τις 124 χώρες-μέλη της.

Όπως ανακοινώθηκε κατά την παρουσίαση της έκθεσης στην Κουάλα Λουμπούρ της Μαλαισίας, χωρίς συντονισμένη διεθνή προσπάθεια πολλοί επικονιαστές θα εξαφανιστούν. Τα απειλούμενα είδη περιλαμβάνουν τουλάχιστον το 9% των μελισσών και πεταλούδων και περίπου το 16% των σπονδυλωτών επικονιαστών όπως οι νυχτερίδες και τα κολιμπρί.

Από τα μήλα μέχρι τον καφέ και τις φράουλες, περίπου το 35% της αγροτικής παραγωγής εξαρτάται από τους επικονιαστές -μια αγορά ύψους 235 έως 577 δισεκατομμυρίων δολαρίων, επισημαίνουν οι συντάκτες της έκθεσης.

Οι λόγοι της παρακμής είναι περίπλοκοι και ακόμα δεν έχουν γίνει καλά κατανοητοί, περιλαμβάνουν όμως την απώλεια βιοτόπων, διάφορες ασθένειες και τα εντομοκτόνα γεωργικής χρήσης. Η έκθεση πάντως αναγνωρίζει ότι μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί ο ρόλος των λεγόμενων νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων, στα οποία επέβαλε μορατόριουμ το 2013 η ΕΕ μέχρι την συγκέντρωση περισσότερων δεδομένων.

Η έκθεση συνιστά πάντως τη μείωση της χρήσης εντομοκτόνων και την υιοθέτηση πρακτικών φιλικών στην άγρια ζωή, όπως για παράδειγμα η δημιουργία ζωνών με αγριολούλουδα μέσα στους αγρούς.

Βαγγέλης Πρατικάκης



Το διαβάσαμε στο: In.gr

Αναφορά του Βασίλη Λέκκα από την ΑΜΑΛΘΕΙΑ, για τις ντόπιες αγελάδες της Μάνης

(μετά την πρόσφατη επίσκεψη στην περιοχή με τον καθηγητή της γεωπονικής, κύριο Μπιζέλη)

bject: Αγελάδες στην Μάνη σε πρόσφατες και παλιές φωτογραφίες

Επισυνάπτω φωτογραφίες από αγελάδες στην Μάνη, σύγχρονες και σχετικά παλιές.

Δύο σύγχρονες είναι από το χωριό Πετρίνα Λακωνίας στο διαμέρισμα ανατολικής Μάνης, 35 χιλιόμετρα νοτίως της Σπάρτης και 15 χιλιόμετρα ΝΑ του Γυθείου. Η Πετρίνα βρίσκεται στις ανατολικές πλαγιές του Ταύγετου. Άλλη μία πρόσφατη είναι από άγνωστο σημείο της Μάνης.

Οι παλιές είναι από τα χωριά, Οχιά, Αλτομύρα, Κορογιαννίτικα, και Νομίτσι.

Αν και δεν ξέρουμε την καταγωγή τους, ειδικά αυτές από Πετρίνα πείθουν πολύ ως αυτόχθονες και είναι αρκετά κοντά στον τύπο που καταγράφεται κατά πλειοψηφία σε φωτογραφίες των δεκαετιών 1950-1960 μέχρι το 1970. 

   Εκκρεμεί επίσκεψή μας στην Ρειχιά ανατολικής Λακωνίας όπου μας έχουν αναφέρει αδιασταύρωτο κοπάδι με παλιά καταγωγή από Ταύγετο. 

   Αν και υπάρχουν πολλά διασταυρωμένα ζώα σε χαμηλά υψόμετρα στην νότιο Πελοπόννησο (Λακωνία/Μεσσηνία) αξίζει να διατηρηθούν όποιες καθαρόαιμες τοπικές γραμμές αίματος εντοπιστούν. 

   Αξίζει να ενημερωθούν οι ιδιοκτήτες στην Πελοπόννησο, ώστε να διατηρήσουν τα ζώα για λόγους τοπικής κατανάλωσης και γαστρονομικού τουρισμού. 

   Αν μπορέσουν να πιστοποιηθούν και να καταλάβουν την θέση κοπαδιών που θα τους αφαιρεθεί η πιστοποίηση ως διασταυρωμένα, ακόμα καλύτερα. Δεν πρέπει να αφήσουμε εκτός γενετικής ταυτοποίησης κοπάδια της Πελοποννήσου που έχουμε βάσιμους λόγους να τα θεωρήσουμε ως αυτόχθονου τύπου και βάση εξωτερικών στοιχείων τουλάχιστον, όχι διασταυρωμένα. Επομένως πρέπει να συμπεριλάβουμε στην δειγματοληψία και μερικά τέτοια κοπάδια.

Εναλλακτικοί σπόροι : Πέρα και έξω από το ‘επίσημο’ δίκτυο

«Καλύτερα να ανάψεις ένα κερί, παρά να καταριέσαι το σκοτάδι.»

Παλιά Κινέζικη παροιμία.

Ένα άρθρο για τους ‘μαχητές’ των σπόρων που με αγάπη για τη φύση κι ευθύνη για τον παραγωγό, διαφυλάσσουν, αναπαράγουν, διακινούν και προωθούν παραδοσιακούς και …αμόλυντους σπόρους. Όχι υβρίδια, ούτε σπόρους ‘αυτοκτονίας’, αλλά σπόρους ζωής και υγείας.

 

Το πρόβλημα με την μονοκαλλιέργεια

Για να δημιουργηθεί ένας παραγωγικός σπόρος (π.χ. το σιτάρι που τρώμε), απαιτούνται χρόνια (σε μερικές περιπτώσεις όπως το σιτάρι που τρώμε αιώνες) αλλεπάλληλων διασταυρώσεων και

Η επικράτηση της «μονοκαλλιέργειας», (καλλιέργια που προκύπτει από υβριδικό ή γενετικά μεταλλαγμένο σπόρο)  έχει καταστήσει τον αγρότη δέσμιο των υβριδικών σπόρων των εταιριών βιοτεχνολογίας και δημιουργεί αγροτικά προϊόντα χωρίς οσμή και γεύση.

Η πρακτική αυτή έχει ως αποτέλεσμα λίγες εταιρίες που κατέχουν και έχουν πατεντάρει τα υβρίδια να ελέγχουν την παγκόσμια αγροτική παραγωγή μέσω δικτύου μεσαζόντων και γεωπόνων που διακινούν τους σπόρους αυτούς. Η πρακτική αυτή είχε σαν αποτέλεσμα μέσα σε λίγα μόλις χρόνια, από την δεκαετία του 70 και μετά, να χαθεί το μεγαλύτερο μέρος των σπόρων των παραδοσιακών καλλιεργιών.

Ο ισχυρισμός των μεγάλων πολυεθνικών της αγροτικής βιοτεχνολογίας ότι η ανθρωπότητα θα απαλλαγεί από την πείνα μέσω των υβριδικών σπόρων και των δυναμικών καλλιεργειών δεν ευσταθεί και δεν έχει αποδειχθεί στην πράξη.  Στις φτωχιές χώρες του πλανήτη όπου υπάρχει έντονο το πρόβλημα της πείνας, η υβριδική καλλιέργεια είχε σαν αποτέλεσμα ναι μεν οι αγρότες να παράγουν περισσότερα προϊόντα, αλλά με πολύ υψηλό κόστος παραγωγής με αποτέλεσμα παρά την υψηλή παραγωγικότητα να μην μπορούν να συντηρήσουν την οικογένεια τους, να χρεωκοπούν και να αυτοκτονούν από τα χρέη.

Δυστυχώς από ότι φαίνεται, στόχος της υβριδικής καλλιέργειας δεν είναι η βελτίωση της παραγωγής αλλά η διασφάλιση των συμφερόντων των εταιριών βιοτεχνολογίας με την υποχρεωτική αγορά σπόρων κάθε χρόνο από τους αγρότες.  Η παραγωγικότητα σχετίζεται περισσότερο με την διαθεσιμότητα και την τιμή των αγροτικών εφοδίων, την διαθεσιμότητα του νερού και τις καιρικές συνθήκες και όχι από τους καλούς σπόρους από τους οποίους η αγορά είναι γεμάτη.

Η μόνη αντίσταση στην λαίλαπα των εταιριών αγροτικής βιοτεχνολογίας είναι η ιδιωτική πρωτοβουλία κάποιων ανθρώπων οι οποίοι αντιστέκονται κρατώντας, συλλέγοντας και καλλιεργώντας «αμόλυντους» μη- βελτιωμένους  σπόρους από παραδοσιακές αγροτικές καλλιέργειες.

Παρακάτω θα αναφερθούμε σε τρεις από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες.

Εναλλακτική κοινότητα Πελίτι

Την άνοιξη του 1995 ο Παναγιώτης Σαϊνατούδης ξεκίνησε στο Δασωτό Κ. Νευροκοπίου Δράμας το «Πελίτι» (www.peliti.gr) μια δράση για τη συλλογή διατήρηση και διάδοση των παραδοσιακών ποικιλιών, μέσω της «συλλογής διατήρησης, αναπαραγωγής και ανταλλαγής ντόπιων σπόρων».

Το Πελίτι έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της γεωργικής βιοποικιλότητας της χώρας και έχει τιμηθεί γι’ αυτή του την προσφορά στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έχει διασώσει πάνω από 4000 παραδοσιακές ποικιλίες και τις έχει διανείμει σε περισσότερους από 150.000 καλλιεργητές.

Σήμερα το Πελίτι, εδρεύει στο Μεσοχώρι Παρανεστίου Δράμας και υποστηρίζεται από 15 τοπικές ομάδες σε όλη την Ελλάδα και μια στην Βουλγαρία, και αποτελεί ισχυρή εστία αντίστασης ενάντια στις εταιρίες βιοτεχνολογίας οι οποίες αναπτύσουν και διακινούν στην παγκόσμια αγορά υβρίδια σπόρων τα οποία πατεντάρουν με στόχο τον έλεγχο της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής.

Σύμφωνα με την διακήρυξη στην επίσημη ιστοσελίδα, οι βασικοί στόχοι του «Πελίτι» είναι:

• η συλλογή, διατήρηση και διάδοση των παραδοσιακών ποικιλιών,
• η ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος,
• η δημιουργία μιας εναλλακτικής κοινότητας με κύριο άξονα τη διατήρηση των παραδοσιασκών ποικιλιών.

Φιλοσοφικό υπόβαθρο.

Ο βασικός πυρήνας της φιλοσοφίας του Πελίτι είναι ότι κάθε άνθρωπος δεν είναι άμοιρος ευθυνών για όσα γίνονται σήμερα στον κόσμο, αλλά φέρει ευθύνη γι αυτά και ότι όλοι μαζί, με την στάση μας και τις πράξεις μας μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο.

Οι δράσεις του Πελίτι

Η πρωτοβουλία ξεκίνησε και συνεχίζει να πραγματοποιεί εξερευνητικές αποστολές στην ηπειρωτική και νησιωτική χώρα με σκοπό την συγκέντρωση σπόρων. Από το 1995 μέχρι σήμερα κατάφερε να συγκεντρώσει και να διασώσει πάνω από 4.000 ποικιλίες ντόπιων σπόρων λαχανικών και σιτηρών.

Αν και το νούμερο ακούγεται εντυπωσιακό, οι ποικιλίες που διασώζονται σήμερα αποτελούν μόλις το 2% των λαχανικών και 1~2% των σιτηρών από τις ποικιλίες που καλλιεργούνταν παλαιότερα στην Ελλάδα.  Οι υπόλοιπες ποικιλίες εξαφανίστηκαν, καθώς οι σπόροι που διαδίδονταν από γενιά σε γενιά αντικαταστάθηκαν από γενετικά μεταλλαγμένους σπόρους των εταιριών βιοτεχνολογίας και η καλλιέργια παραδοσιακών σπόρων κάποια στιγμή σταμάτησε στην Ελλάδα, καθώς οι άνθρωποι που είχαν τους σπόρους είτε πέθαναν από γηρατειά είτε σταμάτησαν να καλλιεργούν, είτε άλλαξαν επάγγελμα.

Κάθε χρόνο από τον Οκτώβριο μέχρι τον Δεκέμβριο, το Πελίτι μοιράζει δωρεάν μικρές ποσότητες σπόρων από αβελτίωτες παραδοσιακές ποικιλίες σε καλλιεργητές με αποστολή φακέλου μέσω ΕΛΤΑ, ενώ από το 1999 και μετά έχει καθιερωθεί η ετήσια «Πανελλαδική Γιορτή Ανταλλαγής Παραδοσιακών Ποικιλιών» που γίνεται στις κατά τόπους ομάδες και στην οποία οι παρευρισκόμενοι έχουν την δυνατότητα να προμηθευτούν σπόρους.

Αρχιπέλαγος

Το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας “Αρχιπέλαγος” είναι μη-κερδοσκοπική, μη-κυβερνητική οργάνωση που συνδυάζει εφαρμοσμένη επιστημονική έρευνα και δράσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας, στην ευρύτερη περιοχή των ελληνικών θαλασσών και της ΒΑ Μεσογείου.

Σύμφωνα με τους ανθρώπους της οργάνωσης, «η εξαφάνιση των τοπικών – ενδημικών ποικιλιών καλλιεργήσιμων και εδώδιμων φυτών στα νησιά του Αιγαίου έχει πάρει εφιαλτικές διστάσεις, ενώ η εξαφάνιση αυτή παρατηρείται ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας- στα πιο απομονωμένα νησιά».

Το Αρχιπέλαγος δημιούργησε το 2005 την «Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου», που αποτελεί σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της οργάνωσης  «μια σύγχρονη κιβωτό για την προστασία του ελληνικού γενετικού υλικού -σε πρώτη φάση του φυτικού γενετικού υλικού και σε δεύτερο στάδιο και του ζωικού – από την ευρύτερη περιοχή της ελληνικής επικράτειας, με έμφαση τις νησιωτικές και δυσπρόσιτες περιοχές, όπου λόγω της απομόνωσης διασώζονται περισσότερες τοπικές- ενδημικές ποικιλίες φυτών και είδη ζώων».

Η Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου, στεγάζεται στην Ικαρία, στην ερευνητική βάση της οργάνωσης και διατηρείται από εθελοντές σε συνεργασία με την Τράπεζα Φυτογενετικού Υλικού της Ελλάδος του ΕΘΙΑΓΕ.

Στην τράπεζα έχουν συγκεντρωθεί και διασώζονται περισσότερες από 700 ποικιλίες σπόρων από νησιά και παράκτιες περιοχές του Αιγαίου, καθώς και περιοχές της Στερεάς Ελλάδας.

Βιοσπόρος

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες δύο οργανώσεις που αποτελούν μη κερδοσκοπικές οργανώσεις, ο βιοσπόρος είναι μια ιδιωτική εταιρία, η οποία εμπορεύεται σπόρους και αγροτικά εφόδια για βιολογικές καλλιέργειες.

Έδρα της εταιρίας είναι η Θεσσαλονίκη, και Ιδρυτής της είναι ο Ιταλός γεωπόνος Χάλαρντ Λετίσι ο οποίος έχει αναλάβει από το 2004 «να διδάξει τους παραγωγούς μια νέα εναλλακτική καλλιεργητική φιλοσοφία»

Η εταιρία εμπορεύεται σπόρους και εφόδια που δημιουργούν αγροτικά προϊόντα με αυθεντική γεύση μορφή και χρώμα όμοια με αυτά που απολάμβαναν οι παπούδες μας.

Η εταιρία είναι κάθετα αντίθετη με τις πρακτικές των εταιριών βιοτεχνολογίας οι οποίες δημιουργούν υβρίδια τα οποία λανσάρουν στην αγορά τα οποία πατεντάρουν, πατεντάροντας μαζί και τα αρχικά γονίδια των ποικιλιών που βρίσκονται στην φύση και δεν αποτελούν προϊόν έρευνας.  Σύμφωνα με τον κ. Χάλαρντ οι εταιρίες βιοτεχνολογίας κλέβουν τα «πνευματικά δικαιώματα» και το έργο των αγροτών που από την αρχαιότητα βελτίωσαν «άγρια ζιζάνια» και τα μετέτρεψαν με φυσικό τρόπο σε καλλιέργειες από τις οποίες μπορούσαν να παράγουν δημητριακά.

Πρωτοβουλία	Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου (2005)	Βιοσπόρος (2004)	Πελίτι (1995)
Νομική υπόσταση	Πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Θαλάσσιας & Περιβαλλοντικής Έρευνας Αιγαίου’	Ιδιωτική εταιρεία	Μη κυβερνητική οργάνωση
Δράσεις	Συγκέντρωση και μακροχρόνια φύλαξη σπόρων, πολλαπλασιασμός και διάδοση της καλλιέργειας τοπικών ποικιλιών καλλιεργούμενων φυτών από την Ελληνική επικράτεια.	Από το 2004 εμπόριο   βιολογικών σπόρων για λαχανικά και αρωματικά φυτά. Διαθέτει 130 ποικιλίες στην επίσημη βάση δεδομένων των βιολογικών σπόρων του Υπουργείου Αγρ. Ανάπτυξης.	Συλλογή, διατήρηση και διάδοση των ντόπιων ποικιλιών, ανταλλαγή προϊόντων χωρίς χρήματα και δημιουργία κοινότητας.
Επικοινωνία	Τ.Θ. 1, Ράχες 83 301, Ικαρία – Τηλ 2275041673 www.archipelago.gr	ΒΙΟΣΠΟΡΟΣ – Χάραλντ Χ. Λετίτσι – Mυτακίδου 14, 54250 Θεσσαλονίκη, τηλ. 2310313262 – 6979221718 – www.biosporos.gr	Μεσοχώρι Πελίτι Ταχ. Παρανεστίου Τ. Κ.66035 Παρανέστι Δράμας

Πηγές:

Συνεντεύξεις στο έντυπο περιοδικό «Περιβάλλον 21» των:

Ίων Τσιπράς, καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης

Χάλαρντ Λετίτσι, γεωπόνος, ιδιοκτήτης της εταιρίας «Βιοσπόρος»

Τα λιβάδια της Ποσειδωνίας καθαρίζουν το θαλασσινό νερό

Τα εκτεταμένα υποθαλάσσια λιβάδια του φυτού της Ποσειδωνίας, που αποτελούν το συχνότερο παράκτιο οικοσύστημα στη Γη, μπορούν να μειώσουν τα παθογόνα βακτήρια στο θαλασσινό νερό σε ποσοστό έως 50%, σύμφωνα με μια νέα διεθνή επιστημονική έρευνα.

Είναι η πρώτη φορά που οι επιστήμονες διαπιστώνουν κάτι τέτοιο, δείχνοντας ότι η ποσειδωνία, που αφθονεί στη Μεσόγειο, ωφελεί τόσο τους οργανισμούς της θάλασσας (ψάρια, κοράλια κ.α.), όσο και τους ανθρώπους.

Τα θαλάσσια φυτά, όπως η ποσειδωνία, έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την ανάπτυξη φυσικών αντιβιοτικών και τώρα αποκαλύπτεται ότι δρουν προστατευτικά για την υγεία μέσα στο φυσικό περιβάλλον τους.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής την εξελικτική βιολόγο και οικολόγο Τζόλ Λαμπ του Πανεπιστημίου Κορνέλ της Νέας Υόρκης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Science", μελέτησαν δείγματα νερού που είχαν ληφθεί από παραλίες διαφόρων νησιών της Ινδονησίας.

Διαπιστώθηκε ότι το νερό από περιοχές με λιβάδια ποσειδωνίας έχουν τρεις φορές λιγότερα επίπεδα εντερόκοκκου, ενός παθογόνου μικροοργανισμού που προκαλεί δυσεντερία.

«Η ποσειδωνία φαίνεται να καταπολεμά τα βακτήρια» δήλωσε η Λαμπ. Το εν λόγω θαλάσσιο φυτό έχει τον τρόπο να «φιλτράρει» το νερό και να μειώνει τα βακτήρια.

Οι επιστήμονες επεσήμαναν ότι μετά το 1990 τα λιβάδια ποσειδωνίας χάνονται με ετήσιο ρυθμό περίπου 7%. Όπως είπαν, «ας ελπίσουμε, ότι η νέα μελέτη θα μεταδώσει διεθνώς το ξεκάθαρο μήνυμα για τα οφέλη της ποσειδωνίας στη θαλάσσια και την ανθρώπινη υγεία».

Κομισιόν

Σύγκρουση Bayer – ΕΕ για τις μέλισσες

Oι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές θέλουν να απαγορεύσουν τη χρήση λιπασμάτων που, όπως υποστηρίζουν, ευθύνονται για την εξαφάνιση των μελισσών

Bayer και Syngenta είναι οι δύο κολοσσοί του τομέα αγροχημικών που το τελευταίο διάστημα βρίσκονται σε θέση μάχης έναντι της ΕΕ και προσπαθούν μα πάρουν με το μέρος τους την Κομισιόν για να κλείσουν μερικά deals που θα αναμορφώσουν την παγκόσμια βιομηχανία.

Την ίδια ώρα όμως οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές θέλουν να απαγορεύσουν τη χρήση λιπασμάτων που, όπως υποστηρίζουν, ευθύνονται για την εξαφάνιση των μελισσών.

Το θέμα είναι σοβαρό, γιατί, ως γνωστόν, η μέλισσα είναι ένα είδος που μέσω της επικονίασης έχει τεράστια συνεισφορά στο περιβάλλον και την αγροτική παραγωγή.

Σύμφωνα με τη Bayer, η πρωτοβουλία αυτή της ΕΕ δεν βλάπτει μόνο τους αγρότες, την αγροτική βιομηχανία και το περιβάλλον, αλλά προκαλεί και αβεβαιότητα στις εταιρείες για το τι είναι νόμιμο και τι όχι. Πόσο μάλλον όταν η ΕΕ, βασισμένη σε μελέτες, απαγορεύει και λιπάσματα που προηγουμένως είχαν πάρει έγκριση, γιατί είναι επικίνδυνα για τον πληθυσμό των μελισσών.

Είναι γεγονός πάντως ότι οι θάνατοι μελισσών έφτασαν σε ανησυχητικά επίπεδα την τελευταία δεκαετία, λόγω του λεγόμενου «συνδρόμου κατάρρευσης των αποικιών», με το οποίο οι μέλισσες αποπροσανατολίζονται , δεν μπορούν να φτάσουν στις κυψέλες τους και πεθαίνουν.

Η νομική διαμάχη που έχει ξεσπάσει, απειλεί ευθέως την καινοτομία στον κλάδο, καθώς και τρεις μεγάλες συμφωνίες που έχουν ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων από τους Πράσινους. Αυτές είναι η συμφωνία της China National Chemical να αγοράσει τη Syngenta, η συγχώνευση της DuPont με τη Dow Chemical, καθως και το deal εξαγοράς της Monsanto από τη Bayer. Συμφωνίας που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα τεθούν υπό τον έλεγχο της ΕΕ μόλις κοινοποιηθούν επίσημα στις αρχές των Βρυξελλών.

Πηγή: www.newmoney.gr 

Σπόροι από …βιολογική γενιά

Μέχρι πρότινος αντιπροσώπευαν ένα διαφορετικό διατροφικό μοντέλο και μια άλλη στάση ζωής. Στις μέρες μας, υπό το βάρος της κλιματικής αλλαγής, των διατροφικών σκανδάλων και με φόντο την ανησυχητική ενεργειακή ανασφάλεια, η οργανική γεωργία και τα βιολογικά προϊόντα αποκτούν νέες διαστάσεις.

Κείμενο: Αριστείδης Αναστόπουλος, Σάντη Κυριακού

Πριν λίγες εβδομάδες η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδέχτηκε ένα νέο οικολογικό σήμα με το οποίο θα κυκλοφορούν από εδώ και στο εξής – για την ακρίβεια από τον Ιούλιο που θα τεθεί σε εφαρμογή- όλα τα βιολογικά προϊόντα στο εσωτερικό της. Παράλληλα έχει τεθεί σε εφαρμογή, μαζί με δύο εκδόσεις κανόνων εφαρμογής που κρίθηκαν αναγκαίοι, ο νέος Κανονισμός (ΕΚ) 834/2007 για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη καθώς για πρώτη φορά διατυπώνονται οι στόχοι και οι βασικές αρχές, οριοθετώντας από την αρχή τη γραμμή αναφοράς και ορίζοντας τη φύση της βιολογικής γεωργίας και των βιολογικών τροφίμων. Παρά το γεγονός ότι ο Κανονισμός, δεν επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του σε κλάδους όπως τα καταστήματα μαζικής εστίασης, τα καλλυντικά και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, η αγορά αποτιμά θετικά το συγκεκριμένο Κανονισμό. Δυστυχώς την ίδια στιγμή στο μέτωπο των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών οι εξελίξεις δεν είναι ευχάριστες καθώς η αφόρητη πίεση που ασκεί στα κοινοτικά όργανα το ‘γκρίζο’ λόμπι των GΜΟ, άρχισε να αποδίδει ‘καρπούς’.

Για μια νέα γεωργία

Κατά τις πρόσφατες αγροτικές κινητοποιήσεις που έληξαν με ήττα των αγροτών, μερίδα των τελευταίων έθεσε με ένταση την αλλαγή του αγροτικού μοντέλου της Ελλάδας, ενόψει μάλιστα και των εξελίξεων που θα λάβουν χώρα από το 2013 και αναμένεται να επαναπροσδιορίσουν ακόμα και το ίδιο το επάγγελμα του αγρότη. Πιο συγκεκριμένα, για πρώτη φορά με τόση ένταση και τεκμηριωμένη ανάλυση, τέθηκε το ζήτημα της απεμπλοκής από τη συμβατική γεωργία της ενεργειακής σπατάλης, της χημικής παρέμβασης, των αδηφάγων τραπεζικών δανείων και του φαύλου κύκλου των επιδοτήσεων. «Η ελληνική πρωτογενής παραγωγή βρίσκεται σε οξύτατη κρίση παραγωγικού προσανατολισμού, οι αγρότες σε οικονομικό αδιέξοδο, βλέποντας το εισόδημά τους να μειώνεται κατά 20%, οι καταναλωτές απέναντι σε ακριβά προϊόντα χωρίς διασφάλιση της ποιότητάς τους και η ύπαιθρος στο φάσμα της ερήμωσης» υποστηρίζει στο editorial του τεύχους 52 (Δεκέμβριος 2009) το περιοδικό ΔΗΩ που απηχεί τη φωνή του ομώνυμου φορέα πιστοποίησης. Για πρώτη φορά λοιπόν, το αγροτικό κίνημα που περιόριζε τη δράση του στην πίεση για μεγαλύτερες επιδοτήσεις, συνδέει πλέον τη γεωργία με την επίτευξη καλύτερης ποιότητας ζωής για τους ίδιους τους αγρότες, ασφάλειας για τους καταναλωτές των προϊόντων τους, αποσυνδέει την οικονομική και κοινωνική ευημερία από την αδιάκοπη κατανάλωση φυσικών πόρων και ενέργειας, ενώ φέρνει στο προσκήνιο τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την παραγωγή τροφίμων.

Για τα νέα τρόφιμα

Την ίδια στιγμή, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά εσχάτως και στην Ελλάδα, αναζητούνται διέξοδοι από το διατροφικό λαβύρινθο στον οποίο έχει παγιδευτεί ο σύγχρονος άνθρωπος. Η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες παλαιότερα βιώνει το τέλος της ‘αθωότητας’. Η επιμόλυνση του ηλιέλαιου, η παρουσία διοξίνης σε τρόφιμα και προϊόντα που προέρχονται από περιοχές όπου καίγονται ανεξέλεγκτα τα σκουπίδια, η παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε λαχανικά και φρούτα που μας έχουν εκθέσει διεθνώς και οδηγούν στην απαξίωση των ελληνικών προϊόντων, η συνεχιζόμενη χρήση ορισμένων απαγορευμένων αγροχημικών ή η συγκομιδή και η διάθεση προϊόντων στην κατανάλωση χωρίς να τηρείται το χρονικό όριο ‘ασφάλειας’ είναι μερικές από τις σκηνές του διατροφικού θρίλερ που βρίσκεται σε εξέλιξη. Από την άλλη, κανείς δεν γνωρίζει τι μέλλει γενέσθαι με την επιμόλυνση καλλιεργειών από γενετικά τροποποιημένους σπόρους (ΓΤΟ) εφόσον οι τελευταίοι καταφέρουν να σπάσουν το τείχος του αποκλεισμού τους και χρησιμοποιηθούν από κάποιους παραγωγούς εν αγνοία κάποιων άλλων. Μέσα σε ένα τέτοιο πνιγηρό σκηνικό, η βιολογική γεωργία και τα τρόφιμα που παράγει προβάλλουν ως μια από τις πιο αξιόπιστες λύσεις. Η δεύτερη, εξίσου σημαντική αλλά ακόμα μακρινή λύση για τη διαφυγή από την παγίδα είναι η ανάπτυξη ενός συνειδητοποιημένου μαζικού κινήματος καταναλωτών, οι οποίοι ενημερωμένοι, αποφασισμένοι και με τη δύναμη της αγοραστικής επιλογής, θα θέσουν νέους όρους στο λιανεμπόριο, θα δώσουν άλλη προοπτική στη μεταποίηση και θα ξεμπλοκάρουν την πρωτογενή παραγωγή. Άλλωστε αυτοί οι δύο παράγοντες, το καταναλωτικό κίνημα και η βιολογική γεωργία, ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για τη νέα διατροφική πραγματικότητα που βιώνουν πολλά δυτικοευρωπαϊκά κράτη- χωρίς να λείπουν κι εκεί τα προβλήματα.

Το ήπιο μοντέλο

Πως μπορεί να αλλάξει η κατάσταση στο πρωτογενές επίπεδο της παραγωγής; Με μια άλλη γεωργία που θα μπορεί να προσφέρει καθαρότερες διαδικασίες, ασφαλέστερα τρόφιμα και δίκαιο εισόδημα στον παραγωγό. Οι προτάσεις που έχουν κατατεθεί (κι ήρθαν και πάλι στην επικαιρότητα με τις πρόσφατες κινητοποιήσεις) είναι πολλές και ενδιαφέρουσες. Όλες τους έχουν ως βάση ένα νέο μοντέλο ήπιας γεωργίας. μοντέλο προσανατολισμένο σε μικρότερες κλίμακες παραγωγής, στη δημιουργία συνεταιρισμών παραγωγών, εναλλακτικών δικτύων διανομής, ενώ προϋποθέτουν, ασφαλώς, κι ένα νέο είδος καταναλωτή. Μέσα σε ένα τέτοιο φόντο, η βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία προβάλουν ως η πλέον ενδεδειγμένη λύση για τη διατήρηση των φυσικών πόρων, τον περιορισμό της ενεργειακής σπατάλης και τη συνολική βιωσιμότητα της υπαίθρου. Μέσα στον ορυμαγδό των αντιπαραθέσεων και τα φώτα της κεντρικής πολιτικής σκηνής, οι προτάσεις αυτές πέρασαν σε δεύτερη μοίρα κατά τις πρόσφατες κινητοποιήσεις, αλλά, για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, βρήκαν επιτέλους ένα ευρύ ακροατήριο στις πόλεις και τα χωριά. Δεν είναι τυχαίο ότι οι προτάσεις των νέων αγροτών βρίσκουν ευήκοα ώτα στις περιβαλλοντικές οργανώσεις, τα κοινωνικά κινήματα, τους ακτήμονες και μετανάστες, αλλά και σε ολοένα μεγαλύτερη μερίδα ευαισθητοποιημένων καταναλωτών.

Απέναντι στην οικονομική κρίση

Κι ύστερα ήρθε η οικονομική κρίση… Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία οι πωλήσεις βιολογικών προϊόντων το 2009 παρουσιάζουν άνοδο σε μονοψήφιο ποσοστό, ενώ η άνοδος το 2008 (σε σχέση με το 2007) ήταν 11 %- διψήφια ήταν η ανάπτυξη των βιολογικών προϊόντων καθ΄ όλη τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας. Υπολογίζεται ότι σήμερα οι πωλήσεις των βιολογιών προϊόντων πλησιάζουν τα 55 δισ. δολάρια παγκοσμίως. Συνδέεται η νέα αντίληψη για την πρωτογενή παραγωγή με τις δραματικές εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο; Ορισμένες πολιτικές δυνάμεις, όπως π.χ. οι Οικολόγοι Πράσινοι πιστεύουν ότι «το σημερινό φαινόμενο της ακρίβειας αντανακλά γενικότερα προβλήματα στο πεδίο των πολιτικών και του μοντέλου ανάπτυξης και η αντιμετώπισή του πρέπει να γίνει λαμβάνοντας υπόψη ταυτοχρόνως τα θέματα της διατροφικής ασφάλειας και της ποιότητας των τροφίμων, μέσα από ολοκληρωμένες πολιτικές σε οικονομικό, φορολογικό, κοινωνικό και θεσμικό επίπεδο». Η αναγωγή δεν είναι προφανής για όλους, αλλά ας το δούμε από την πλευρά του κόστους παραγωγής: η πολιτική που είναι προσανατολισμένη μονομερώς στη συμπίεση του κόστους παραγωγής των τροφίμων έχει οδηγήσει όχι μόνο σε συνολική υποβάθμιση της ποιότητας των τροφίμων, αλλά πολύ περισσότερο σε εγκληματικές πράξεις σε βάρος ανυποψίαστων, αθώων θυμάτων. Αρκεί να θυμηθούμε ορισμένες περιπτώσεις από το πρόσφατο παρελθόν όπως η κρίση του γάλακτος στην Κίνα, η περίπτωση των τρελών αγελάδων στην Αγγλία κι αλλού, τα κοτόπουλα με διοξίνη, τα μαγειρικά λάδια που περιείχαν ορυκτέλαια κ.ά. Κοινός παρονομαστής σε όλα αυτά: η προς τα κάτω συμπίεση του κόστους. Όπως σωστά επισημαίνει το editorial του επίσημου δημοσιογραφικού οργάνου της ΔΗΩ, «η κρίση μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία στρατηγικού αναπροσανατολισμού για τον αγροτικό τομέα και την ύπαιθρο γενικότερα. Με δεδομένο ότι η γεωργία της χώρας μας δεν μπορεί να παράγει προϊόντα σε μαζική κλίμακα και χαμηλή τιμή, θα πρέπει να στραφεί στη μικρή, εξειδικευμένη και υψηλής ποιότητας παραγωγή, με βασική κατεύθυνση τη βιολογική γεωργία».

Το ερωτηματικό της ενέργειας

Πριν από δύο χρόνια η ανθρωπότητα έζησε μια οξύτατη διατροφική κρίση- για ορισμένους από τους πένητες αυτού του κόσμου εκείνη η κρίση ήταν πολύ πιο οδυνηρή από την παρούσα και το απέδειξαν οι μαχητικές διαδηλώσεις, οι αυθόρμητες εξεγέρσεις και τα εκτεταμένα επεισόδια σε πολλές πρωτεύουσες του Τρίτου Κόσμου που απουσιάζουν την παρούσα περίοδο. Θυμίζουμε ότι η κρίση εκείνη είχε συνδεθεί με την ενέργεια κατά έναν πολύ περίεργο τρόπο: τα βιοκαύσιμα θεωρήθηκαν (κακώς κατά τους περισσότερους) υπεύθυνα για τη διατάραξη της ισορροπίας στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, καθώς σε ορισμένα σημεία του πλανήτη, μεγάλες γαίες παραγωγής τροφίμων χρησιμοποιήθηκαν για ενεργειακές καλλιέργειες. Κάποιες από τις χώρες που είχαν πρωταγωνιστήσει αρνητικά στην προ διετίας παγκόσμια κρίση τροφίμων (Ινδία, Ταυλάνδη, Νιγηρία κ.ά.), είναι συνεχώς αντιμέτωπες και με τα φαινόμενα φυσικών καταστροφών εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής- κι εδώ ο παράγοντας ενέργεια παίζει το δικό του, σημαντικό ρόλο. Η εξασφάλιση αειφορίας αποτελεί σήμερα προτεραιότητα για το ευρωπαϊκό κίνημα υπέρ των βιολογικών προϊόντων. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Christopher Stopes, νέος πρόεδρος του ευρωπαϊκού τμήματος της ΙFAOM – του παγκοσμίου συντονιστικού οργάνου του βιολογικού κινήματος, κατά το πρόσφατο 2ο European Organic Congress (1η Δεκεμβρίου 2009, Βρυξέλες) «για να μπορέσει η παραγωγή τροφίμων να προσαρμοστεί στις μελλοντικές αλλαγές, χρειαζόμαστε επειγόντως πραγματικά αειφόρα συστήματα τροφίμων. Για να δούμε πραγματική πρόοδο στην Ευρώπη, η μελλοντική Κοινή Αγροτική Πολιτική πρέπει να υιοθετήσει στρατηγικές για την αντιμετώπιση μελλοντικών προκλήσεων μέσα από ένα αειφόρο, κοινωνικά δίκαιο και ηθικό σύστημα τροφίμων και γεωργίας. Η βιολογική γεωργία προσφέρει ένα πλήρες μοντέλο» (Δηώ, τεύχος 52). Μπορεί το μοντέλο αυτό να μεταφερθεί στην Ελλάδα; Η εξάρτηση της γεωργίας από τα ορυκτά καύσιμα και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών είναι κάτι που αφορά και τους Έλληνες αγρότες. Οι τελευταίοι πρέπει να επανεξετάσουν άμεσα το παραγωγικό μοντέλο μέσα στο οποίο είναι, δυστυχώς, εγκλωβισμένοι. Η ενέργεια θα παίξει κορυφαίο ρόλο τα επόμενα χρόνια, ενώ από παντού ακούγονται φωνές που καλούν όσους χαράσσουν αγροτικές πολιτικές να επαναπροσδιορίσουν τη συνολική ‘εξίσωση παραγωγής τροφής και ενέργειας’. Έτσι, πέρα από τη διατροφική ασφάλεια, το υπ’ αριθμόν ένα αίτημα των καιρών, η εισαγωγή κριτηρίων αειφορίας στην παραγωγή των μέσων διατροφής είναι μια νέα πραγματικότητα που πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη όσοι ασχολούνται με το αγροτικό ζήτημα.

Βιολογικά στην Ελλάδα

Μετά την πρώτη γνωριμία και το αναπόφευκτο φλερτ, η σχέση Ελλήνων καταναλωτών και βιολογικών προϊόντων αναβαθμίστηκε τα τελευταία χρόνια και προς αυτή την κατεύθυνση συνέβαλαν τα επώνυμα βιολογικά προϊόντα που διακινούνται κυρίως μέσα από τα εξειδικευμένα καταστήματα, αλλά και το γεγονός ότι τα περισσότερα ελληνικά supermarket, διαισθανόμενα τις δυνατότητες της νέας αυτής κατηγορίας προϊόντων, δημιούργησαν μικρές ‘γωνιές’ ή διακεκριμένα τμήματα πώλησης βιολογικών προϊόντων. Τα τρόφιμα παίζουν το ρόλο της ‘ατμομηχανής’ στον κλάδο, ακολουθούν όμως με αξιώσεις, τα καλλυντικά και τα είδη υγιεινής/ καθαρισμού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδας, ο τζίρος της αγοράς βιολογικών προϊόντων στην Ελλάδα εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 70 και 80 εκατ. ευρώ το χρόνο, ενώ περίπου το 50% αυτού του τζίρου αφορά σε εισαγόμενα προϊόντα. Το μείζον πρόβλημα της ελληνικής αγοράς, τουλάχιστον σε πρωτογενές επίπεδο, είναι η απουσία συνεχούς, ορθολογικού και αναπτυξιακού προγράμματος επιδοτήσεων, μέσα από τις οποίες θα στηριχθούν κυρίως οι νέες επενδυτικές προσπάθειες. ΄Ηδη το μεγάλο, φιλόδοξο αλλά αμφισβητούμενο πρόγραμμα ‘Αλέξανδρος Μπαλτατζής’ (στη μνήμη του πρωτοπόρου συνεταιριστή και κεντρώου πολιτικού από τη Ξάνθη), παρουσιάζει καθυστερήσεις και ο κίνδυνος να χαθούν χρήματα από το ΕΣΠΑ είναι ορατός. Η βιολογική γεωργία έχει να καλύψει στην Ελλάδα μεγάλο διάστημα, προκειμένου να συντονιστεί με την αντίστοιχη ευρωπαϊκή και κάθε λεπτό είναι πολύτιμο για την ανάπτυξή της. Και τη δική μας υγεία βεβαίως.